Nhôm định hình và yêu cầu CBAM của EU: Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Trong bối cảnh Liên minh Châu Âu (EU) bắt đầu áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), ngành sản xuất nhôm định hình Việt Nam đang đứng trước những thách thức chưa từng có. Việc hiểu rõ và thích ứng với CBAM không chỉ là điều kiện cần để xuất khẩu mà còn là cơ hội để doanh nghiệp chuyển mình theo hướng sản xuất xanh.

1. CBAM là gì và tại sao ngành nhôm lại bị ảnh hưởng?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) là một công cụ chính sách của EU nhằm đánh thuế carbon đối với các hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao.

Nhôm nằm trong danh mục 6 nhóm hàng hóa đầu tiên bị áp dụng CBAM vì quy trình sản xuất nhôm (đặc biệt là điện phân nhôm) tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ và phát thải khí nhà kính lớn. Nếu lượng phát thải trong quá trình sản xuất nhôm định hình của doanh nghiệp vượt quá tiêu chuẩn của EU, nhà nhập khẩu sẽ phải mua "chứng chỉ CBAM" tương ứng với mức chênh lệch đó.

2. Lộ trình triển khai CBAM đối với sản phẩm nhôm

CBAM được EU triển khai theo lộ trình hai giai đoạn nhằm tạo thời gian thích ứng cho doanh nghiệp ngoài khối EU, trong đó ngành nhôm – bao gồm nhôm định hình – chịu sự giám sát ngay từ giai đoạn đầu.

Giai đoạn chuyển tiếp (từ 10/2023 đến 31/12/2025)

Trong giai đoạn này, hàng nhôm nhập khẩu vào EU chưa phải nộp thuế CBAM, tuy nhiên doanh nghiệp bắt buộc phải báo cáo định kỳ lượng phát thải khí nhà kính gắn với sản phẩm.

Dữ liệu báo cáo bao gồm:

• Lượng phát thải trực tiếp và gián tiếp trong quá trình sản xuất,

• Nguồn điện sử dụng,

• Sản lượng nhôm thực tế xuất khẩu sang EU.

Việc báo cáo không chính xác, thiếu minh bạch hoặc không có dữ liệu thực tế có thể khiến doanh nghiệp bị cảnh báo, bị từ chối đơn hàng hoặc loại khỏi danh sách nhà cung cấp của đối tác EU.

Giai đoạn vận hành chính thức (từ 01/01/2026)

Từ năm 2026, CBAM sẽ được áp dụng đầy đủ. Khi đó, nhà nhập khẩu tại EU phải mua chứng chỉ CBAM dựa trên lượng phát thải carbon thực tế của sản phẩm nhôm định hình.

Chi phí chứng chỉ CBAM sẽ làm tăng giá thành nhôm nhập khẩu, đặc biệt đối với các sản phẩm có dấu chân carbon cao. Doanh nghiệp không kiểm soát tốt phát thải sẽ mất lợi thế cạnh tranh, ngay cả khi chất lượng và giá bán ban đầu hấp dẫn.

Do đó, giai đoạn chuyển tiếp hiện nay chính là “thời gian vàng” để các doanh nghiệp nhôm định hình Việt Nam chuẩn hóa dữ liệu carbon, cải thiện quy trình sản xuất và chuẩn bị cho yêu cầu bắt buộc từ năm 2026.

3. Những thách thức đối với doanh nghiệp nhôm định hình Việt Nam

Khi “hàng rào xanh” CBAM chính thức được thiết lập, các doanh nghiệp sản xuất nhôm định hình tại Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống, không chỉ về kỹ thuật mà còn về chi phí và quản trị dữ liệu.

1. Thứ nhất, hạn chế về năng lực kiểm kê khí nhà kính: Phần lớn doanh nghiệp hiện nay chưa xây dựng được hệ thống đo lường và tính toán lượng phát thải carbon trên từng đơn vị sản phẩm nhôm theo phương pháp luận của EU. Dữ liệu tiêu thụ điện, nhiên liệu và phát thải trong từng công đoạn sản xuất còn phân tán, thiếu chuẩn hóa, gây khó khăn cho việc lập báo cáo CBAM.

2. Thứ hai, áp lực lên giá thành và khả năng cạnh tranh: Chi phí đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, cùng với chi phí mua chứng chỉ CBAM từ năm 2026 sẽ làm giá thành nhôm định hình tăng lên. Điều này có thể làm suy giảm lợi thế cạnh tranh về giá của doanh nghiệp Việt Nam so với các nhà cung cấp đã có quy trình sản xuất phát thải thấp.

3. Thứ ba, yêu cầu khắt khe về tính minh bạch dữ liệu: CBAM đòi hỏi dữ liệu phát thải phải chính xác, có thể truy xuất và sẵn sàng kiểm toán. Việc báo cáo sai, thiếu hoặc không nhất quán có thể dẫn đến việc lô hàng bị từ chối nhập khẩu, bị áp dụng mức phạt cao, hoặc thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng của đối tác EU.

Để duy trì và mở rộng thị phần tại EU trong bối cảnh CBAM được áp dụng, các doanh nghiệp nhôm định hình Việt Nam cần chủ động triển khai 4 bước chiến lược sau:

Bước 1: Kiểm kê khí nhà kính ngay lập tức

Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống thu thập và quản lý dữ liệu tiêu thụ năng lượng trong toàn bộ quy trình sản xuất, từ đúc phôi, đùn ép đến xử lý bề mặt (sơn tĩnh điện, anodizing).
Việc kiểm kê cần được thực hiện theo chuẩn quốc tế, phân biệt rõ phát thải trực tiếp (Scope 1) và phát thải gián tiếp từ điện năng tiêu thụ (Scope 2), làm cơ sở cho báo cáo CBAM và đánh giá mức độ rủi ro chi phí trong tương lai.

Bước 2: Chuyển đổi sang năng lượng tái tạo

Ưu tiên đầu tư điện mặt trời mái nhà cho nhà máy nhôm hoặc tiếp cận các nguồn điện sạch thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Giải pháp này giúp giảm đáng kể hệ số phát thải carbon trên mỗi tấn nhôm định hình, đồng thời cải thiện tính cạnh tranh của sản phẩm khi xuất khẩu vào EU.

Bước 3: Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn

Doanh nghiệp cần tăng tỷ lệ sử dụng nhôm tái chế (Recycled Aluminum) trong sản xuất. Nhôm tái chế chỉ tiêu thụ khoảng 5% năng lượng so với nhôm nguyên sinh, từ đó giúp giảm mạnh dấu chân carbon và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của CBAM cũng như tiêu chí ESG của khách hàng EU.

Bước 4: Đào tạo nhân sự và hợp tác chuyên gia

Đội ngũ kỹ thuật, quản lý sản xuất và xuất nhập khẩu cần được đào tạo bài bản về quy định CBAM và phương pháp báo cáo phát thải. Đồng thời, doanh nghiệp nên hợp tác với các đơn vị tư vấn có chứng chỉ quốc tế để đảm bảo dữ liệu carbon được lập đúng chuẩn EU, hạn chế rủi ro pháp lý và thương mại.

5. Cơ hội trong thách thức: Tín chỉ carbon và Thương hiệu xanh

Mặc dù CBAM tạo ra rào cản kỹ thuật mới đối với hàng hóa nhập khẩu vào EU, nhưng đây cũng là cơ chế sàng lọc nhằm loại bỏ các mô hình sản xuất lạc hậu, phát thải cao. Với các doanh nghiệp nhôm định hình Việt Nam, CBAM mở ra cơ hội để tái cấu trúc sản xuất và nâng tầm giá trị thương hiệu.

Doanh nghiệp chủ động kiểm soát phát thải và minh bạch dữ liệu carbon sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc:

• Được ưu tiên lựa chọn làm nhà cung cấp chiến lược cho các tập đoàn xây dựng, công nghiệp và năng lượng tại EU, Mỹ và các thị trường phát triển.

• Xây dựng thương hiệu “nhôm xanh”, chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, độ bền và tính bền vững.

• Tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh, quỹ đầu tư ESG và chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh với chi phí tài chính ưu đãi.

Trong trung và dài hạn, nhôm định hình có dấu chân carbon thấp không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí CBAM mà còn gia tăng khả năng tham gia các dự án quy mô lớn, yêu cầu cao về môi trường và truy xuất nguồn gốc. Khi đó, CBAM không còn là rào cản, mà trở thành đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp nhôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Kết luận

CBAM không còn là dự báo mà đã trở thành thực tế bắt buộc. Các doanh nghiệp sản xuất nhôm định hình Việt Nam cần coi đây là "cuộc chơi toàn cầu" mới. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng từ bây giờ không chỉ là để vượt qua hàng rào kỹ thuật của EU mà còn là con đường duy nhất để tồn tại trong kỷ nguyên phát thải thấp.

Bạn đang tìm kiếm giải pháp nhôm định hình đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu EU? Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn về các dòng sản phẩm nhôm xanh, quy trình sản xuất đạt chuẩn và hỗ trợ hồ sơ năng lực xanh.